نوشته های مشابه
✔️خبرنگار؛ چشم بیدار جامعه و صدای حقیقت . . .
بهنام نیک سرشت
🔹آنچه خبرنگار را به این عرصه میکشاند، صرفاً علاقه به نوشتن یا انتقال خبر نیست؛ بلکه پویایی، احساس مسئولیت اجتماعی و مهمتر از همه، میل به کنشگری در عرصه عمومی و بازتاب صادقانه واقعیتهای جامعه است. خبرنگار واقعی کسی است که در کنار انتشار اخبار، به دنبال کشف حقیقت، نقد موشکافانه عملکرد مدیران و مطالبهگری در چارچوب قانون و موازین حرفهای مطبوعات باشد.
🔹در جوامع توسعهیافته، رسانههای آزاد و مستقل، فارغ از فشارهای سیاسی، یکی از مهمترین ارکان مقابله با فساد و سوءمدیریت به شمار میروند. رسانه، با نظارت عمومی و آشکار کردن ضعفها و انحرافات، میتواند از شکلگیری بسیاری از فسادها جلوگیری کند. به همین دلیل، مطبوعات در ساختار سیاسی و اجتماعی این جوامع، جایگاهی فراتر از یک ابزار اطلاعرسانی دارند و به عنوان یکی از پایههای نظارت عمومی و صیانت از منافع جامعه شناخته میشوند.
🔹خبرنگاری، روزنامهنگاری و ثبت وقایع و حقیقتها، بیش از هر چیز به احساس مسئولیت مدنی نیاز دارد. فعالیت مطبوعاتی واقعی، گاه مستلزم هزینه کردن از وقت، زندگی و آسایش شخصی است؛ زیرا خبرنگار نمیتواند نسبت به آنچه در پیرامونش میگذرد بیتفاوت باشد. خبرنگاری، رسالتی فراتر از یک شغل و حتی فراتر از مفهوم معمول شهروندی است؛ خبرنگاری، نوعی کنشگری اجتماعی است. انسان بیتفاوت نمیتواند کنشگر باشد؛ چرا که عاملی درونی برای دیدن، پرسیدن، پیگیری کردن و تغییر دادن ندارد. خبرنگار شهروندمحور، همچون دوربینی است که از زوایای مختلف، جامعه را میبیند و آنچه را رخ میدهد، بیمنت و بیتوقع به آگاهی مردم میرساند. او صرفاً به واکنشهای منفعلانه بسنده نمیکند، بلکه در برابر واقعیتهای تلخ جامعه دست به کنش میزند.
🔹وقتی انسانی بیگناه قربانی میشود، زنی مورد خشونت قرار میگیرد، حق کارگری تضییع میشود، فردی ناعادلانه مجازات میشود، مسئولی در برابر دوربین، به مردم دروغ میگوید، فردی فاقد تخصص و تجربه بر مسندی مهم تکیه میزند و به جای خدمت، موجب آسیب و خفت میشود، یا نمایندهای عملکردش با وعدههایی که برای جلب آرای مردم داده، فاصلهای آشکار پیدا میکند، خبرنگار نمیتواند چشم بر این وقایع ببندد.
در چنین شرایطی، واکنشهای صرفاً احساسی، رمانتیک و بیاثر، در نهایت چیزی جز دور شدن از رسالت اصلی خبرنگاری نیست. خبرنگار باید واقعیت را ببیند، آن را بررسی کند، اسناد و شواهد را گردآوری کند و سپس بدون تحریف و مصلحتاندیشی، آنچه را به حقیقت نزدیکتر است، به افکار عمومی عرضه کند.
🔹ماهیت و رسالت خبرنگار، به عنوان چشم و گوش جامعه، انتشار عینی واقعیات و حقایق است؛ نه تعریف و تمجید از قدرت و نه تبدیل رسانه به تریبونی برای سخنان تبلیغاتی مسئولان. بیشتر خبرنگاران این شهر، با تکیه بر تجربه، تحقیقات میدانی و مطالعات کتابخانهای، سالها نقاط ضعف و قوت، فرصتها و تهدیدهای جامعه را بررسی و به رشته تحریر درآوردهاند. آنان برای تنویر افکار عمومی و کمک به مسئولان در شناخت مسائل و مشکلات، شبانهروز تلاش کردهاند؛ اما در مقابل، بارها شاهد بودهایم خبرنگاری که با تکیه بر اسناد و شواهد معتبر، واقعیتی را منتشر کرده، به جای دریافت پاسخ روشن و منطقی، ضمن تهدید با شکایت رسمی مواجه شده است. نشر حقیقت، بیان کمبودها و نقد سوءمدیریتها، همواره کاری دشوار و گاه تلخ بوده و طبیعی است که برای برخی مدیران خوشایند نباشد. اما هنگامی که پاسخی مستدل برای یک نقد وجود نداشته باشد، پناه بردن به شکایت و فشار حقوقی نمیتواند جایگزین پاسخگویی شود. علیایحال در بسیاری از این موارد، رسانهها با ارائه مدارک و مستندات خود، از اتهامات مطرح شده تبرئه شدهاند.
🔹آنچه در این میان نیازمند تأمل جدی است، نوع مواجهه برخی نهادهای نظارتی و مسئولان با رسانههاست. گاه به جای آنکه رسانه حقیقتگرا به عنوان یک فرصت برای اصلاح امور و پیشگیری از آسیبها دیده شود، برخوردها به گونهای است که گویی اصل پرسشگری و نقد، مسئلهای علیه ساختار تلقی میشود. این در حالی است که رسانهای که ضعفها را نشان میدهد، الزاماً مخالف نیست؛ چهبسا دلسوزترین بخش جامعه باشد، زیرا پیش از آنکه یک مشکل به بحران تبدیل شود، درباره آن هشدار میدهد.
متأسفانه در برخی موارد، مسئولان ناکارآمد ترجیح میدهند رسانههایی مورد حمایت قرار گیرند که سخنان شیرین، تعریفها و تمجیدهای آنان را بازتاب دهند و از طرح پرسشهای جدی و مطالبهگرانه پرهیز کنند. در حالی که شأن و منزلت خبرنگار، در میزان نزدیکی او به قدرت تعریف نمیشود، بلکه در میزان تعهدش به حقیقت و مردم معنا پیدا میکند.
روز خبرنگار، فرصتی است برای یادآوری همین حقیقت؛ اینکه خبرنگار نه ابزار تبلیغات است و نه بلندگوی مسئولان. خبرنگار، نماینده افکار عمومی و دیدهبان جامعه است؛ کسی که باید بتواند بپرسد، نقد کند، تحقیق کند و حقیقت را حتی اگر تلخ باشد روایت کند.
اگر قرار است رسانه در مسیر توسعه و اصلاح جامعه نقشآفرین باشد، باید از خبرنگار مطالبهگر و حقیقتجو استقبال کرد، نه از خبرنگاری که صرفاً سخنان خوشایند صاحبان قدرت را بازتاب میدهد.
روز خبرنگار، روز پاسداشت حقیقت، پرسشگری، مسئولیت اجتماعی و شجاعت در روایت واقعیتهاست؛ روز کسانی که مینویسند تا جامعه ببیند، بداند و بتواند بهتر تصمیم بگیرد.
