🔻بخش اول: اقلیم کردستان؛ فرصتی اقتصادی که در همسایگی سقز مغفول مانده است
✍ا سماعیل صادقی
🔹توسعه اقتصادی شهرها تنها به اجرای پروژههای عمرانی، آسفالت خیابانها، ایجاد فضای سبز و طرحهای خدماتی محدود نمیشود. شهرهایی که افق روشنی برای توسعه دارند، پیش از هر چیز ظرفیتهای پیرامونی خود را شناسایی میکنند، فرصتهای اقتصادی را به سرمایهگذاری تبدیل میسازند و با ایجاد ارتباط مؤثر با بازارهای منطقهای، سهم خود را از جریان تجارت و سرمایه به دست میآورند.
🔹از این منظر، یکی از پرسشهای جدی درباره وضعیت اقتصادی سقز این است که چرا با وجود موقعیت جغرافیایی مناسب و پیوندهای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی با اقلیم کردستان عراق، هنوز نتوانستهایم از این ظرفیت بهعنوان یکی از محورهای توسعه اقتصادی شهر بهرهبرداری کنیم؟
🔹سقز از منظر جغرافیایی و اقتصادی در موقعیتی قرار گرفته است که میتواند فراتر از یک شهر خدماتی و تجاری در مقیاس شهرستان ایفای نقش کند. نزدیکی به اقلیم کردستان، اشتراکات فرهنگی و زبانی، ظرفیتهای کشاورزی و دامداری، توانمندیهای صنعتی و موقعیت ارتباطی شهر، مجموعهای از فرصتها را پیش روی مدیران و تصمیمگیران قرار داده است؛ فرصتهایی که در صورت برنامهریزی صحیح میتوانند به جذب سرمایه، ایجاد اشتغال، رونق کسبوکارهای محلی و تقویت جایگاه اقتصادی سقز منجر شوند.با این حال، آنچه در عملکرد سالهای گذشته مدیریت توسعه شهرستان کمتر به چشم میآید، وجود یک راهبرد روشن و پیوسته برای بهرهگیری از ظرفیت اقتصادی اقلیم کردستان است؛ گویی همسایگی با یکی از بازارهای مهم منطقه، صرفاً یک امتیاز جغرافیایی تلقی شده و هنوز به یک دستور کار جدی در سیاستگذاری اقتصادی شهر تبدیل نشده است.
🔹از همسایگی فرهنگی تا غیبت در معادلات اقتصادی
اقلیم کردستان عراق صرفاً یک همسایه جغرافیایی برای سقز نیست. اشتراکات فرهنگی، زبانی، اجتماعی و تاریخی میان دو سوی مرز میتواند زمینهای ارزشمند برای توسعه ارتباطات اقتصادی فراهم کند. این پیوندها ظرفیت ایجاد اعتماد، تسهیل ارتباطات تجاری و شکلگیری همکاری میان سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی دو طرف را دارند.
از سوی دیگر، اقلیم کردستان طی سالهای گذشته با ایجاد ساختارهای مشخص برای جذب سرمایهگذاری، ارائه مشوقهای مالیاتی و گمرکی و تسهیل فعالیت سرمایهگذاران داخلی و خارجی، تلاش کرده است جایگاه خود را در معادلات اقتصادی منطقه تقویت کند.
این شرایط نشان میدهد که اقلیم کردستان تنها یک بازار مصرفی برای کالاهای ایرانی نیست، بلکه میتواند بستری برای شکلگیری همکاریهای اقتصادی، سرمایهگذاری مشترک و ارتباطات تجاری بلندمدت باشد.
پرسش اینجاست که سهم سقز از چنین ظرفیتی کجاست؟ چرا این پیوندهای تاریخی و فرهنگی تاکنون به یک برنامه اقتصادی منسجم و نتیجهمحور تبدیل نشدهاند؟
🔹بازارچه سیف؛ تجربهای که نباید به فراموشی سپرده شود
نگاهی به تجربه بازارچه مرزی سیف میتواند بخشی از این مسئله را روشن کند. این بازارچه که در دهه ۷۰ تأسیس شده بود، در سال ۱۳۹۱ تعطیل شد و پس از حدود یک دهه، در آبانماه ۱۴۰۲ فعالیت آن مجدداً از سر گرفته شد.
بازارچه سیف در دوره فعالیت خود، علاوه بر نقشآفرینی در تجارت مرزی، در رونق بازار سقز، ایجاد اشتغال و تقویت فعالیتهای حملونقل و اقتصادی منطقه تأثیرگذار بود. تعطیلی طولانیمدت آن نیز نشان داد که چگونه تصمیمها و سیاستهای غیرپایدار میتوانند یک ظرفیت اقتصادی را برای سالها از چرخه فعالیت خارج کنند.
بازگشایی مجدد بازارچه بدون تردید اتفاق مثبتی بود، اما نباید آن را پایان مسیر دانست. مسئله اصلی این است که آیا پس از بازگشایی، برنامهای جامع برای تبدیل این گذرگاه به یک محور پایدار تجارت و سرمایهگذاری تدوین شده است؟ آیا ظرفیتهای بازارچه بهصورت نظاممند به فعالان اقتصادی اقلیم معرفی شده و برای توسعه مبادلات و جذب سرمایهگذاران برنامهای مشخص وجود دارد؟
واقعیت این است که بازگشایی یک بازارچه، بهتنهایی معادل توسعه اقتصادی نیست. بازارچه زمانی میتواند به موتور محرک اقتصاد منطقه تبدیل شود که در کنار زیرساختهای مناسب، از برنامه تجاری، مدیریت کارآمد، ارتباطات پایدار و مشارکت فعال بخش خصوصی برخوردار باشد.
🔹فرصتهایی فراتر از تجارت مرزی
ظرفیت همکاری با اقلیم کردستان نباید صرفاً در تجارت کالا و مبادلات مرزی خلاصه شود. سقز میتواند در حوزههای متنوعی از جمله صنایع تبدیلی کشاورزی، فرآوری محصولات دامی، صنایع غذایی، گردشگری، خدمات حملونقل و سرمایهگذاری مشترک مورد توجه قرار گیرد.
برای نمونه، توسعه صنایع تبدیلی و بستهبندی محصولات کشاورزی با مشارکت سرمایهگذاران اقلیم میتواند ضمن ایجاد ارزش افزوده برای تولیدات منطقه، زمینه دسترسی به بازارهای جدید را فراهم کند. همچنین سرمایهگذاری مشترک در حوزه گردشگری و خدمات اقامتی، با توجه به پیوندهای فرهنگی و جغرافیایی دو منطقه، میتواند فرصتهای تازهای برای کسبوکارهای محلی ایجاد کند.
البته تحقق چنین فرصتهایی به مطالعات اقتصادی، ارزیابی بازار، شناسایی سرمایهگذاران و فراهم کردن بسترهای قانونی و زیرساختی نیاز دارد. صرف اشاره به ظرفیتها نمیتواند سرمایه جذب کند؛ سرمایهگذار به امنیت اقتصادی، شفافیت، ثبات تصمیمگیری و سازوکار روشن برای اجرای پروژه نیاز دارد.
در واقع، مسئله اصلی سقز کمبود ظرفیتهای بالقوه نیست؛ بلکه فاصله میان ظرفیتهای موجود و برنامههایی است که باید این ظرفیتها را به فرصتهای واقعی اقتصادی تبدیل کنند.
این فاصله، ما را به پرسشی مهمتر میرساند: چرا مدیریت شهری و مجموعه مدیران اقتصادی شهرستان تاکنون نتوانستهاند یک سازوکار فعال و هدفمند برای ارتباط با بازار و سرمایه اقلیم کردستان ایجاد کنند؟
پاسخ به این پرسش، موضوع بخش دوم این یادداشت است؛ جایی که باید عملکرد مدیریت شهری و اقتصادی سقز را در مواجهه با این فرصتها بررسی کرد.
- فقدان دیپلماسی در اقتصاد شهری، سدی در مقابل توسعه سقز - آبان 25, 1405
- فقدان دیپلماسی در اقتصاد شهری، سدی در مقابل توسعه سقز - آبان 24, 1405
- جشنواره تئاتر کوردی سقز در آستانه بیستویکمین دوره؛ زیرساختهای فرهنگی همچنان بلاتکلیف - آبان 4, 1405