از کیمیاگری تا فیزیک هسته‌ای؛ آیا می‌توان طلا ساخت؟

نوشته های مشابه

شرکت Marathon Fusion و طرحی برای تبدیل جیوه به طلای واقعی

🟣 برای هزاران سال، کیمیاگران در جست‌وجوی راهی برای تبدیل فلزات ارزان‌قیمت به طلا بودند. امروز، فیزیک هسته‌ای راهی را پیش روی دانشمندان گذاشته است که از دید بنیادی، چنین دگرگونی‌ای را شدنی می‌کند؛ اما این بار نه با جادو، بلکه با تغییر در ساختار هستهٔ اتم!
شرکت آمریکایی Marathon Fusion طرحی پیشنهاد کرده است که در آن، از نوترون‌های پرانرژیِ نیروگاه همجوشی هسته‌ای برای تبدیل ایزوتوپی از جیوه به طلای پایدار استفاده می‌شود. این شرکت در پژوهشی که در سال ۲۰۲۵ منتشر کرد، برآورد کرد که نیروگاهی با توان یک گیگاوات الکتریکی، در صورت اجرای طرح پیشنهادی، می‌تواند سالانه نزدیک به ۵۰۰۰ کیلوگرم طلا تولید کند. این رقم برآورد نظری و وابسته به طراحی نیروگاه است، نه میزان تولید صنعتیِ اثبات‌شده.

🔻طلا چگونه از جیوه ساخته می‌شود؟
در این روش، نوترون‌های پرانرژی حاصل از همجوشی دوتریوم و تریتیوم به هستهٔ جیوه-۱۹۸ برخورد می‌کنند. این برخورد، واکنشی به نام «واکنش هسته‌ایِ گسیل دو نوترون» پدید می‌آورد و جیوه-۱۹۷ را می‌سازد.
جیوه-۱۹۷ ناپایدار است و با فرایند «گیراندازی الکترون» به طلای-۱۹۷ تبدیل می‌شود؛ ایزوتوپی پایدار که همان طلای طبیعی از دید شیمیایی است.

نکتهٔ بنیادی: جیوه و طلا دو عنصر متفاوت‌اند، زیرا شمار پروتون‌های هسته‌شان یکسان نیست. دگرگونی جیوه به طلا با تغییر هستهٔ اتم رخ می‌دهد، نه با واکنش شیمیایی.

چرا این روش به نیروگاه همجوشی نیاز دارد؟
نیروگاه همجوشی تنها برای تولید انرژی به نوترون نیاز ندارد؛ این نوترون‌ها در طرح‌های رایج، برای تولید دوبارهٔ سوخت تریتیوم نیز به کار می‌روند. پیشنهاد Marathon Fusion این است که از جیوه-۱۹۸ به‌عنوان ماده‌ای برای افزایش شمار نوترون‌ها استفاده شود؛ روشی که می‌تواند هم به چرخهٔ سوخت نیروگاه کمک کند و هم طلای پایدار به‌عنوان محصول جانبی بسازد.

🔻چند مانع بزرگ وجود دارد:
🔹 جداسازی ایزوتوپی: جیوه-۱۹۸ تنها نزدیک به یک‌دهم جیوهٔ طبیعی را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین برای اجرای طرح باید آن را از دیگر ایزوتوپ‌ها جدا و غنی‌سازی کرد.

🔹 ناخالصی‌های پرتوزا: گرچه طلای-۱۹۷ پایدار است، برخی ایزوتوپ‌های دیگر طلا نیز ممکن است در فرایند پدید آیند. برای کاهش پرتوزایی، ممکن است نگهداری طولانی‌مدت محصول لازم باشد؛ در برآوردهای منتشرشده، این زمان در برخی شرایط تا حدود ۱۸ سال می‌رسد.

🔹 هزینهٔ ساخت و بهره‌برداری: طراحی، ساخت و راه‌اندازی نیروگاه همجوشی تجاری خود چالشی بزرگ است. افزون بر آن، هنوز هزینهٔ نهایی تولید هر گرم طلا با این روش به‌طور مستقل و روشن مشخص نشده است.

مقیاس تولید: حتی تولید چند تن طلا در سال نیز به معنای پایان کمیابی طلا یا فروپاشی بهای آن نیست؛ به‌ویژه آنکه اجرای طرح به نیروگاه‌های همجوشی و منابع کافی از ایزوتوپ مناسب نیاز دارد.

➖نتیجه‌گیری:
ساخت طلا از جیوه دیگر صرفاً رؤیای کیمیاگران نیست؛ این مهم از دید فیزیک شدنی است. آنچه هنوز باید اثبات شود، توانایی اجرای این روش در مقیاس صنعتی هست.
شاید روزی نیروگاه‌های همجوشی نه‌تنها انرژی، بلکه فلزات ارزشمند نیز تولید کنند. اما تا آن زمان، خبر ساخت طلا را باید با کنجکاوی علمی و در عین حال، با نگاه نقادانه دنبال کرد.